PORTUGALSKIE SZCZEPY WINOROŚLI

Portugalia jest krajem, który może się poszczycić największą na świecie ilością uprawianych szczepów winorośli. Tak wspaniały dorobek w tej dziedzinie jest szczególnie ważny w czasach, gdy rynek wina ujednolica się, a różne kraje produkują wina o podobnym profilu, pochodzące z tych samych szczepów winorośli. Znużeni monotonnością win konsumenci szukają odmiany; szukają win o określonej osobowości, różniących się między sobą, mówiących coś o charakterze winogron i ziemi, na której rosły.
Pod tym względem Portugalia jest jak powiew świeżego powietrza w świecie win. Jej produkcja opiera się na rodzimych szczepach, stosowanych w różnorodnych kombinacjach, w wyniku czego powstają wina wysokiej jakości i ...odmienne.
Produkcja wina w Portugalii ma ponad tysiącletnią tradycję. Dziś kraj podzielony jest na wiele Wyznaczonych Regionów Produkcji Wina, różniących się nie tylko uprawianymi szczepami, lecz także warunkami klimatycznymi, ukształtowaniem terenu i rodzajem gleby. W regionach tych produkowane jest wino dla potrzeb różnych segmentów rynku i w różnych cenach. Podstawowe trzy kategorie to: DOC (Określone Kontrolowane Pochodzenie), wino regionalne i wino stołowe. Portugalia produkuje obecnie sporo gatunków doskonałych win pochodzących z jednego szczepu winogron. Jednak tradycyjnie portugalskie wina wytwarzane są z mieszanki wielu szczepów, z których każdy wzbogaca wino o swój specyficzny charakter. W ten sposób, w zależności od regionu lub pomysłowości producenta, wina portugalskie wyróżniają się nieograniczoną kombinacją aromatów i smaków, dostarczając niezapomnianych wrażeń tym, którzy ich próbują.

MALVASIA FINA

NAZWĄ MALVASIA OKREŚLA SIĘ WIELE gatunków białych winorośli. Malvasia Corada, Fina, Candida i Rei to zaledwie kilka z występujących w Portugalii. Malvasia Fina obecna jest w wielu regionach kraju. Szczególne znaczenie ma w Douro, choć w chłodnym klimacie północnej Portugalii jest lepiej wykorzystywana,

Nazwa Malvasia określa wiele gatunków białych winorośli

zwłaszcza w takich wyznaczonych regionach produkcji win jak Encostas da Nave i Varosa.
Nieznane jest jej pochodzenie: być może Douro było terenem skąd rozprzestrzeniła się na inne regiony. W Portalegre znana jest jako Arinto Galego, w Dão jako Assario, a na Maderze jako Boal – na jej bazie powstają najlepsze wzmacniane wina pochodzące z tej atlantyckiej wyspy. Malvasia Fina to szczep wczesny, wrażliwy na mączniaka. W klimatach gorących, takich jak w regionie Douro, należy uważać, aby nie zbierać zbyt przejrzałych owoców. W klimatach chłodniejszych, jak np. w regionie Varosa, wina z tego szczepu mają wyszukany, elegancki aromat, a smak przypomina miód, z lekką nutą dymu oraz elegancką i dyskretną kwasowością.

MOSCATEL

SZCZEP MOSCATEL JEST DOBRZE ZNANY W EUROPIE; pochodzi z Basenu Morza Śródziemnego. Przez całe wieki szczep ten ulegał modyfikacjom, dzięki czemu zawdzięczamy dziś wielką różnorodność winorośli, zarówno białych jak i czerwonych.
W Portugalii uprawia się trzy różne odmiany. Najważniejszą jest, niewątpliwie, Moscatel de Setúbal. Ta odmiana znalazła doskonałe warunki w regionie Setúbal, na ziemiach o podłożu gliniasto-wapiennym górzystych terenów Serra da Arrábida i na okolicznych piaszczystych ziemiach. Bliskość morza i ochrona w postaci łańcucha górskiego sprawiają, że klimat jest tu stosunkowo łagodny, co umożliwia powolne i równomierne dojrzewanie winogron. Szczep Moscatel de Setúbal jest tu używany głównie do wytwarzania słodkiego wina deserowego o tej samej nazwie, wina o wyjątkowej jakości, zwłaszcza gdy dojrzewa w drewnianych beczkach.

W Portugalii uprawia się trzy różne gatunki Moscatel

Wino Moscatel de Setúbal, to wino o intensywnym zapachu kwiatu pomarańczy, miodowym, pełnym smaku, który wraz z wiekiem wina nabiera nuty suszonych owoców, kawy, karmelu. Dzięki swemu bogatemu aromatowi szczep Moscatel de Setúbal jest również łączony z innymi odmianami białymi, jak np. Fernão Pires, w celu uzyskania białych win, bardzo żywotnych, o silnym aromatycznym zapachu.
W Setúbal występuje również, choć w niewielkiej ilości, czerwone winogrono - Moscatel Roxo, które służy do produkcji słodkich win deserowych, o cechach podobnych do Moscatel de Setúbal, lecz szlachetniejszych, o złożonym zapachu i smaku gorzkiej pomarańczy, rodzynek, fig i orzechów laskowych.
I wreszcie, w regionie Douro, na terenach najwyżej położonych, w okolicach miejscowości Favaios i Alijó, występuje biała odmiana - Moscatel Galego. Produkuje się z niej słodkie wino deserowe, sprzedawane zazwyczaj jako młode, choć dopiero po leżakowaniu w drewnianych beczkach nabiera o wiele wyższej jakości, wielokrotnie nagradzanej na konkursach międzynarodowych.

SÍRIA

SÍRIA, TO ODMIANA, KTÓRA ZADOMOWIŁA SIĘ PONAD STO LAT TEMU w środkowej Portugalii, stając się białą odmianą najczęściej uprawianą w regionach takich jak: Castelo Rodrigo i Alentejo, gdzie znana jest jako Roupeiro.

Szczep Siria wyraźnie zaznacza swoją obecność w Beira Interior i w Alentejo

W Alentejo, Roupeiro/Síria odgrywało zawsze ważną rolę w rozwoju białych win tego regionu, stanowiąc aż 40% upraw białych winorośli. Kiedy, w 1988 r., region Alentejo stał się Wyznaczonym Regionem Produkcji Win, Siria był w dalszym ciągu głównym szczepem zalecanym przez fachowców tego regionu. Z czasem jednak stwierdzono, że na gorących obszarach Alentejo wina uzyskiwane z Siria szybko traciły aromat, poza tym, że brakowało im kwasowości i świeżości. Obecnie, w Alentejo, Siria nie jest już uznawany za biały szczep najważniejszy, zwłaszcza w porównaniu z tak atrakcyjnymi jak Antão Vaz.
Winorośl Siria nie czuła się najlepiej w gorącym klimacie Alentejo, za to na chłodnych wyżynach Beira Alta, a zwłaszcza w Castelo Rodrigo, znalazła lepsze warunki do swego rozwoju.
Białe wina tego regionu, delikatne, orzeźwiające, niezwykle wyszukane i eleganckie zawdzięczają swoją sławę właśnie odmianie Siria, która w nich objawia swoje wszystkie najwyższe zalety.

TINTA BARROCA

TINTA BARROCA JEST SZCZEPEM UŻYWANYM DO KOMPONOWANIA MIESZANEK. Stanowi ich podstawowy składnik, natomiast bardzo rzadko udaje się wyprodukować z samej tej odmiany wino o wysokich gabarytach.

Tinta Barroca to dobry szczep do tworzenia mieszanek

Jest to winorośl uprawiana głównie w regionie Douro (poza tym regionem praktycznie nie występuje), a jej cechy powodują, że jest łatwa w uprawie. Jest to winorośl płodna, dająca przez całe lata dobre, regularne, a nawet zbyt obfite plony. Jest silna i mało podatna na choroby i zarazy. Jest najwcześniej dojrzewającą odmianą; jej moszcz jest bogaty w cukry, co wpływa na wysoką zawartość alkoholu, lecz ubogi w kwasy.
Jest odmianą bezpieczną, jeśli chodzi o produkcję wina, choć niezdolną do wysokich lotów. Wina z tego szczepu są łatwe do picia, o rodzynkowym aromacie, łagodne, o delikatnych taninach, ale na ogół brakuje im struktury, koncentracji i zrównoważonej kwasowości, a tego się dziś od dobrego wina wymaga. Choć szczep ten nie należy do najszlachetniejszych, to ma ogromne znaczenie dla zapewnienia mieszance odpowiedniej zawartości alkoholu, a łączone z nim inne odmiany doskonale uzupełniają jego braki i łagodzą niepożądane cechy.

TOURIGA FRANCA

JEST TO NAJPOPULARNIEJSZY SZCZEP W REGIONIE DOURO, posiadający ogromne znaczenie w produkcji wina Porto i Douro. Ma pewne cechy wspólne z Touriga Nacional (specjaliści przypuszczają, że mógł być wyhodowany z tego szczepu), ale posiada również swoje własne, całkowicie odmienne właściwości.

Wina Douro i Porto stawiają na Touriga Franca

Rolnicy cenią przede wszystkim zachowanie tej odmiany w uprawie; łatwa, o regularnych, równych plonach, odporna na choroby i dobrze dojrzewająca. Ale dopiero podczas produkcji wina wykazuje swoją prawdziwą wartość. Daje wina bardzo wyraziste, o doskonałej barwie i dość niespotykanej intensywności owocowej nuty. Charakteryzuje się także orzeźwiającym, eleganckim owocowym smakiem i trwałym finiszem. Niewątpliwie należy do portugalskich szczepów dających najbardziej owocowe, eleganckie i harmonijne wina, dlatego bardzo ceniony jest także w połączeniach z takimi szczepami jak Tinta Roriz i Touriga Nacional. Wspomniane szczepy nadają winom trwałości, czego sam Touriga Franca nie jest w stanie zapewnić. Touriga Franca staje się obecnie modny również w centralnej i południowej Portugalii, gdzie w regionach takich jak: Bairrada, Estremadura, Ribatejo i Península de Setúbal, coraz bardziej ceni się jego zalety

TOURIGA NACIONAL

JEŚLI ISTNIEJE NA ŚWIECIE SZCZEP, KTÓRY MOGLIBYŚMY OKREŚLIĆ jako „szlachetny”, to jest to na pewno Touriga Nacional. Szlachetny szczep to taki, który niezależnie od różnych warunków, gleby i klimatu zawsze odciśnie swój ślad, dając wina o wspaniałej jakości, mocnej indywidualności, wina niepowtarzalne, podkreślające najlepsze cechy winogron. Taki właśnie jest szczep Touriga Nacional, i to wyjaśnia sławę, jaką zaczyna sobie zdobywać poza granicami Portugalii, w Stanach Zjednoczonych, Afryce Południowej, Australii czy Brazylii.
Wyhodowany został w regionie Dão, tam stał się znany i stamtąd rozprzestrzenił się na północ, do regionu Douro. Do lat 70-tych XX w. występowanie odmiany Touriga Nacional było w tych regionach coraz bardziej ograniczone. Nie wynikało to z jego niskiej wartości, lecz małej płodności. W czasach gdy ilość była ważniejsza niż jakość, rolnicy woleli szczepy winorośli o wyższej wydajności. Począwszy od lat 80-tych, kiedy zmieniły się wymagania rynku, Touriga Nacional miał okazję pokazać ile jest warty. I rzeczywiście, wywarł ogromne wrażenie zarówno na producentach jak i konsumentach. Wino z Touriga Nacional zwraca od pierwszej chwili uwagę intensywnym kolorem i niepowtarzalnym aromatem przypominającym jeżyny, polne kwiaty i dzikie krzewy.

Touriga Nacional to naprawdę wspaniały czerwony szczep portugalski

Taniny są eleganckie, choć silnie wyczuwalne, decydując o dużej zdolności wina do rozwijania się w butelce. Choć Touriga Nacional często używany jest do tworzenia mieszanek, to szczep ten nie potrzebuje pomocy innych, aby tworzyć wina intensywne, o pełnej osobowości, harmonijne i zrównoważone. Jest więc szczepem kompletnym, o pełni możliwości, a więc bardzo atrakcyjnym. Do tego stopnia, że w latach 90-tych Touriga Nacional zaczął rozprzestrzeniać się z Douro i Dão na południe Portugalii i dziś uprawiany jest w Bairrada, Ribatejo, Estremadura, Península de Setúbal, Alentejo, a nawet w Algarve! Touriga Nacional to naprawdę wspaniały czerwony szczep portugalski.

TRINCADEIRA

MOŻNA POWIEDZIEĆ, ŻE TRINCADEIRA PO PROSTU KOCHA UPAŁY. Dlatego, od wieków, uprawiana jest jako główna odmiana w regionach Portugalii o gorących latach. W Alentejo jest najczęściej uprawianym szczepem; duże znaczenie ma też w Douro (pod nazwą Tinta Amarela) i Ribatejo. Przyjęło się również w Estremadura, Palmela i Algarve, chociaż na niewielkich obszarach. Jest to szczep trudny w uprawie i nie czuje się dobrze w wilgotnych regionach i na urodzajnych ziemiach, gdzie jest bardziej podatny na choroby. Skórka winogron jest cienka i delikatna i pod wpływem deszczu łatwo gnije.

Winogrona Trincadeira po prostu kochają upały

Ich wspaniałe zalety objawiają się w pełni tylko w regionach gorących, o ubogich ziemiach i suchym klimacie w okresie dojrzewania. W tych warunkach, zwłaszcza w Alentejo i na niektórych obszarach Ribatejo, daje wina o dobrej koncentracji koloru, mocno owocowym aromacie z nutą roślinną (świeżych ziół), mocne, z dobrze wyczuwalnymi choć łagodnymi taninami, dobrze rozwijające się w butelce. Z wiekiem, wina z Trincadeira nabierają aromatu i smaku konfitur, śliwki, przypraw korzennych, takich jak cynamon i goździki.
W Alentejo Trincadeira często łączone jest z Aragonez, tworząc bardzo udaną kompozycję. Wielu producentów decyduje się na produkcję wina jednoszczepowego, gdzie Trincadeira w pełni objawia wszystkie zalety, które zadecydowały o jej sławie.

ANTÃO VAZ

WYHODOWANY W VIDIGUEIRA NA POŁUDNIU ALENTEJO, Antão Vaz był od dziesięcioleci szczepem, któremu zawdzięczają swą sławę białe wina tego regionu. Były to wina różniące się od produkowanych zwykle w Alentejo, mocne, o eleganckim aromacie minerałów z korzenną nutą. Antão Vaz to winorośl dobrze znosząca suszę i gorący klimat obszaru Vidigueira.

Najlepsze białe wina z Alentejo powstają na bazie szczepu Antão Vaz.

Te zalety sprawiły, że od 1980 r. jej uprawa rozszerzyła się na resztę regionu, a efekty były tak dobre, że dziś uznawana jest jednomyślnie za najlepszą w Alentejo winorośl białego szczepu.
Obecnie, prawie wszyscy producenci z Alentejo przywiązują niezwykłą wagę do obecności szczepu Antão Vaz na swoich nowych plantacjach. Najlepsze białe wina z tego regionu produkowane są na bazie Antão Vaz, czasem w połączeniu ze szczepem Arinto.
W ostatnich latach niektórzy producenci wprowadzają na rynek wina pochodzące z Antão Vaz, fermentujące w beczkach z nowego drewna, osiągając doskonałe rezultaty.

CASTELÃO

JEST SZCZEP WYSTĘPUJĄCY W NIEWIELKIEJ ILOŚCI W KAŻDYM REGIONIE Portugalii, choć tylko na południu, zwłaszcza w regionie Palmela, uprawy osiągają najlepsze rezultaty. Nazwa winogron Castelão zmieniała się często w zależności od regionu upraw; João de Santarém i Castelão Francês używane były najczęściej. Ogólnie w Portugalii szczep ten znany jest jako Piriquita, od nazwy posiadłości w Azeitão, gdzie zapoczątkowała jej uprawę Maria da Fonseca w połowie XIX w.

Winogrośl Castelão uprawiana jest przede wszystkim na południu Portugalii

Dziś, aby uniknąć nieporozumień, przyjęto oficjalnie nazwę Castelão. Jest to winorośl kapryśna, która wykazuje w pełni swoje zalety pod warunkiem, że spełnione zostaną jej specyficzne wymagania. Doskonale znosi upały i skąpe ilości wody, dlatego dobrze rośnie w gorącym klimacie, na terenach suchych i piaszczystych. Plony są wtedy ograniczone, dzięki czemu powstają dobre wina, skoncentrowane, harmonijne, o gorącym aromacie z owocową i ziołową nutą, dobrze poddające się procesom starzenia. Na terenach wilgotnych i żyznych, zwłaszcza, jeśli dopuści się do zbyt obfitych plonów, powstają wina lekkie, kwaskowate, o słabej barwie. Odmiana Castelão miała duże znaczenie w produkcji win w regionach Ribatejo, Estremadura i Alentejo. Dziś, w tych regionach, używana jest jako odmiana przeznaczona do mieszanek; dopiero w połączeniu z innymi szczepami daje wina wysokiej jakości. Natomiast w regionie Palmela uprawia się w dalszym ciągu Castelão jako główny czerwony szczep, z którego powstają wysokiej jakości wina.

FERNÃO PIRES

TEN BIAŁY SZCZEP WINOROŚLI jest najpopularniejszy w Portugalii, choć jego obecność najbardziej zaznacza się na terenach centralnych i południowych, a zwłaszcza w regionie Bairrada (gdzie znany jest jako Maria Gomes), Estremadura, Ribatejo i Setúbal. Poza tymi obszarami, Fernão Pires występuje, w mniejszym lub większym stopniu, w Douro, Dão i Alentejo.

Fernão Pires to biały szczep najczęściej uprawiany w Portugalii

Jest to szczep o wczesnym cyklu dojrzewania, co sprawia, że dojrzewa zwykle wcześniej niż inne białe szczepy portugalskie. W fazie dojrzewania, jeśli jest gorąco, bardzo gwałtownie wytwarza się słodycz, a eliminuje kwaśność. Dlatego należy bardzo uważać w okresie zbioru, aby winogrona zbyt mocno nie dojrzały. Ten problem wystąpił w Ribatejo, 30 lat temu, kiedy na ogromnych plantacjach zbiór trwał tygodniami, powodując, że winogrona Fernão Pires docierały do wytwórni wina przejrzałe i pozbawione kwaśności. Dziś, nowoczesny sprzęt umożliwia zbiór szybki i w odpowiednim momencie nawet w winnicach dużych rozmiarów. W ten sposób odkryto nowe wino z Fernão Pires, o delikatnym kwiatowym aromacie, ciężkie, a nawet o pewnej złożoności, która staje się bardziej wyrazista, jeśli moszcz fermentuje w drewnianych beczkach.
W Portugalii istnieje wiele białych win wysokiej jakości wytwarzanych wyłącznie z Fernão Pires. Jednak większość producentów woli łączyć je z innymi odmianami, bardziej kwaśnymi, jak np. Arinto, Bical lub Cerceal. W Bairrada, Fernão Pires/Maria Gomes są również często używane do produkcji znanych win musujących tego regionu.

TINTO CÃO

JEST TO BARDZO STARA W PORTUGALII ODMIANA, dobrze znana w regionie Douro już w XVIII w. Można jednak powiedzieć, że dopiero niewiele ponad 20 lat temu Tinto Cão został ponownie odkryty, jako szczep dający wysokiej jakości wina. Szczep tradycyjnie uprawiany w regionie Douro nie cieszył się względami rolników z powodu niskiej wydajności winorośli. Dopiero od 1980 r., kiedy rozpoczęto prace badawcze nad Tinto Cão, szczep ten odrodził się jako niezwykle szlachetny, stając się dziś jednym z pięciu wybranych do produkcji najlepszych win Porto. Jego zalety zaczynają znajdować uznanie w innych regionach Portugalii i dziś występuje już, choć na niewielkich obszarach, w regionach: Dão, Estremadura i Palmela.

Wina pochodzące z Tinto Cão, to wina kwiatowe i bardzo eleganckie

Tinto Cão to winorośl późno dojrzewająca, wymagająca dobrych warunków (ciepła bez opadów). Jest odporna na choroby i gnicie, a bardzo słodki miąższ zapewnia winom wysoką zawartość alkoholu. Wina Tinto Cão wyróżniają się szykiem i elegancją, oraz lekko kwiatowym aromatem. Łagodne taniny dają delikatny, orzeźwiający i harmonijny smak, który z czasem, w butelce, staje się coraz bardziej złożony. Choć używana przede wszystkim w mieszankach z innymi odmianami (Touriga Nacional, Aragonez, Tinta Barroca i Touriga Franca), Tinto Cão udowodniła, że również samodzielnie może być używana do produkcji wspaniałych win.